Temat często pomijamy przy treningach resuscytacji, który kosztuje życie…

W środowisku ratowniczym od wielu lat funkcjonuje przekonanie, że resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO) jest procedurą uniwersalną i niezależną od płci poszkodowanego. Teoretycznie jest to prawda – algorytmy postępowania pozostają identyczne. Jednak wyniki badań naukowych pokazują, że w praktyce kobiety doświadczające nagłego zatrzymania krążenia (NZK) znacznie rzadziej otrzymują pomoc od świadków zdarzenia niż mężczyźni.

Dla instruktorów pierwszej pomocy jest to niezwykle ważna informacja. Oznacza bowiem, że problem nie dotyczy techniki wykonywania ucisków klatki piersiowej, lecz psychologicznych barier ratowników i świadków zdarzeń.

Kobiety rzadziej otrzymują RKO od świadków zdarzenia

Badania przeprowadzone na tysiącach przypadków pozaszpitalnego nagłego zatrzymania krążenia wykazały, że kobiety w miejscach publicznych otrzymują pomoc rzadziej niż mężczyźni. W jednym z najbardziej cytowanych badań kobiety otrzymywały RKO od świadków zdarzenia istotnie rzadziej niż mężczyźni, co przekładało się również na mniejsze szanse przeżycia.

Kolejne badania prowadzone przez zespoły związane z American Heart Association wskazały kilka najczęściej występujących przyczyn tego zjawiska:

• obawa przed dotykaniem kobiecej klatki piersiowej,
• lęk przed oskarżeniem o niestosowne zachowanie lub molestowanie,
• strach przed spowodowaniem obrażeń,
• błędne przekonanie, że kobiety rzadziej doświadczają problemów kardiologicznych,
• mit, że obecność piersi utrudnia prawidłowe wykonywanie ucisków.

Z medycznego punktu widzenia żadne z tych przekonań nie jest uzasadnione. Niestety mają one realny wpływ na zachowania ludzi podczas sytuacji zagrożenia życia.

Problem zaczyna się już na etapie szkolenia

Przez dziesięciolecia większość fantomów wykorzystywanych podczas kursów pierwszej pomocy przedstawiała sylwetkę mężczyzny lub neutralny anatomicznie tors pozbawiony cech płciowych.

W efekcie kursanci wielokrotnie ćwiczą RKO na „męskiej” klatce piersiowej, nigdy nie mając okazji przećwiczyć działania w sytuacji, gdy poszkodowaną jest kobieta.

Badania i analizy publikowane w ostatnich latach zwracają uwagę, że brak reprezentacji kobiecej anatomii podczas szkolenia może utrwalać niepewność i dyskomfort związany z udzielaniem pomocy kobietom. Autorzy wskazują, że fantomy odzwierciedlające różnorodność budowy ciała mogą pomagać przełamywać bariery psychologiczne jeszcze przed wystąpieniem realnego zdarzenia.

Dlaczego fantomy z kobiecym biustem są tak ważne?

1. Normalizują kontakt z kobiecą klatką piersiową

Podczas rzeczywistego NZK ratownik musi bez wahania umieścić dłonie na środku mostka i rozpocząć uciski. Obecność piersi nie zmienia miejsca wykonywania ucisków.

Osoby, które wcześniej ćwiczyły na fantomie z kobiecym biustem, traktują tę sytuację jako naturalny element procedury ratunkowej. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko opóźnienia rozpoczęcia RKO.

2. Redukują stres i niepewność

W sytuacji zagrożenia życia liczą się pierwsze sekundy. Każda wątpliwość może oznaczać opóźnienie rozpoczęcia ucisków klatki piersiowej.

Regularne ćwiczenie na fantomach przedstawiających zarówno mężczyzn, jak i kobiety pozwala budować automatyzmy działania i ograniczać wpływ czynników emocjonalnych.

3. Pozwalają omawiać trudne tematy podczas kursu

Fantom z kobiecą anatomią stwarza instruktorowi doskonałą okazję do rozmowy o:

• ekspozycji klatki piersiowej podczas użycia AED,
• prawidłowym umieszczaniu elektrod,
• aspektach prawnych udzielania pomocy,
• stereotypach związanych z udzielaniem pomocy kobietom.

Takie zagadnienia często nie pojawiają się podczas standardowych szkoleń, mimo że mogą mieć kluczowe znaczenie podczas rzeczywistej interwencji.

4. Przygotowują do rzeczywistości

Ratownicy medyczni, strażacy, policjanci czy pracownicy zakładów pracy nie spotykają wyłącznie mężczyzn wymagających pomocy. Poszkodowanymi są osoby o różnej budowie ciała, płci i wieku.

Nowoczesne szkolenie powinno odzwierciedlać rzeczywiste warunki działania.

Co robimy od lat w tej sprawie?

Instruktorzy medykFX mają ogromny wpływ na przełamywanie stereotypów związanych z resuscytacją kobiet. Od wielu już lat używamy fantomów z biustem oraz zalecamy:

• wykorzystywać fantomy wyposażone w kobiecy biust lub nakładki anatomiczne,
• omawiać wyniki badań dotyczących różnic w udzielaniu RKO kobietom i mężczyznom,
• podkreślać, że priorytetem jest ratowanie życia,
• ćwiczyć scenariusze obejmujące kobiety jako osoby poszkodowane,
• zwracać uwagę na prawidłowe użycie AED u kobiet.

Podsumowanie

Dysproporcje w udzielaniu pomocy kobietom podczas nagłego zatrzymania krążenia są dobrze udokumentowane w literaturze naukowej. Część tych różnic wynika z obaw i stereotypów dotyczących kontaktu z kobiecą klatką piersiową.

Dlatego wykorzystanie fantomów szkoleniowych wyposażonych w kobiecy biust nie jest jedynie ciekawostką dydaktyczną. To narzędzie pozwalające budować pewność działania, redukować bariery psychologiczne i przygotowywać uczestników kursów do rzeczywistych sytuacji ratunkowych.

W perspektywie zdrowia publicznego może to oznaczać jedno – więcej kobiet, które otrzymają natychmiastową pomoc i przeżyją nagłe zatrzymanie krążenia.

! Pamiętajmy również o tym, aby bez wyraźnego powodu nie obnażać miejsc intymnych u kobiet, mężczyzn czy dzieci, a w razie potrzeby, aby zasłaniać je przed widokiem osób postronnych np. chustą trójkątną, kocem „życia” czy folią NRC.