Często pytacie nas o środki do ewakuacji medycznej i transportu medycznego, z których korzystamy podczas oferowanych przez nas szkoleń. Zwłaszcza o te, które znajdują się w naszym pojeździe zabezpieczenia ratowniczego podczas zabezpieczeń ratowniczych prac szczególnie niebezpiecznych czy scen wysokiego ryzyka na planach filmowych.

Ewakuacja i transport pacjentów w stanach nagłych stanowi istotny element systemu kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz ratownictwa medycznego. Właściwe zastosowanie urządzeń transportowych wpływa na ograniczenie ryzyka wtórnych obrażeń oraz poprawę bezpieczeństwa pacjenta. Poniżej prezentujemy charakterystykę wybranych urządzeń transportowych, z których korzystamy w medykFX podczas naszych działań, a także ich zastosowanie w kontekście aktualnych wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC), International Trauma Life Support (ITLS) oraz Prehospital Trauma Life Support (PHTLS).

Postępowanie z pacjentem urazowym wymaga przestrzegania zasad minimalizacji ruchów kręgosłupa, określanych jako Spinal Motion Restriction, które zastąpiły wcześniejsze podejście oparte na pełnej immobilizacji. Zarówno wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji, jak i ITLS oraz PHTLS podkreślają konieczność indywidualnego podejścia do pacjenta oraz ograniczenia stosowania sztywnych urządzeń unieruchamiających wyłącznie do uzasadnionych przypadków.

Powyższy zestaw umiejscowiony jest w pojeździe zabezpieczenia ratowniczego medykFX, gdzie znajdują się również moduły podstawowego sprzętu alpinistycznego dedykowanego temu zestawowi.

Park sprzętowy – charakterystyka zestawu

• Nosze podbierakowe

Nosze podbierakowe umożliwiają atraumatyczne podjęcie pacjenta bez konieczności jego przemieszczania. Zgodnie z wytycznymi ITLS i PHTLS, ich zastosowanie jest rekomendowane w przypadku pacjentów z podejrzeniem urazów wielonarządowych, szczególnie w fazie pierwotnej ewakuacji. Podkreśla się jednak konieczność ograniczenia czasu przebywania pacjenta na tym urządzeniu ze względu na dyskomfort oraz ryzyko powikłań.

• Deska ortopedyczna dla dorosłych

Tradycyjnie stosuje się ją do pełnej immobilizacji pacjenta urazowego, obecnie – zgodnie z ITLS i PHTLS – jej rola została ograniczona głównie do krótkotrwałego transportu i ewakuacji. Jest wyposażona w dodatkowy uchwyt do ciągnięcia (napędzania za pomocą liny) w wąskich przestrzeniach.

Wytyczne wskazują, że długotrwałe przebywanie na desce może prowadzić do powstawania odleżyn, bólu oraz zaburzeń oddechowych. Zaleca się możliwie szybkie przeniesienie pacjenta na materac próżniowy lub nosze transportowe.

• Deska ortopedyczna pediatryczna

Wytyczne PHTLS zwracają szczególną uwagę na różnice anatomiczne u dzieci, które mogą prowadzić do nieprawidłowego ułożenia głowy i szyi na standardowej desce ortopedycznej. Podobnie jak w przypadku deski ortopedycznej dla osób dorosłych, jest ona wyposażona w uchwyt do jej ciągnięcia w wąskich przestrzeniach lub równiach pochyłych.

U dzieci rekomenduje się stosowanie dedykowanych desek pediatrycznych lub odpowiednich podkładek kompensacyjnych w celu utrzymania neutralnej pozycji kręgosłupa.

• Kamizelka KED

Kamizelka KED była tradycyjnie stosowana w ewakuacji pacjentów z pojazdów. Aktualne wytyczne PHTLS wskazują jednak na ograniczenie jej stosowania ze względu na czasochłonność procedury oraz brak jednoznacznych dowodów na poprawę wyników klinicznych. W wielu przypadkach preferowane są techniki szybkiej ewakuacji.

• Kosz ratowniczy

Kosz ratowniczy pozostaje standardem w ratownictwie technicznym i środowiskowym. Wytyczne ITLS i PHTLS podkreślają jego znaczenie w zapewnieniu stabilizacji pacjenta podczas transportu w trudnym terenie, w tym w działaniach z wykorzystaniem technik linowych i śmigłowcowych (HEMS).

Kosz jest wyposażony w system pasów stabilizujących oraz lin transportowych.

• Nosze brezentowe

Nosze brezentowe są wykorzystywane głównie w sytuacjach zdarzeń masowych. Zgodnie z zasadami triage i organizacji działań ratowniczych, ich zastosowanie pozwala na szybkie przemieszczanie pacjentów o niższym priorytecie, przy jednoczesnym ograniczeniu użycia bardziej zaawansowanego sprzętu.

• Krzesełko brezentowe

Urządzenie to znajduje zastosowanie w ewakuacji pacjentów stabilnych hemodynamicznie, szczególnie w środowisku miejskim. Wytyczne ITLS i PHTLS podkreślają znaczenie oceny stanu pacjenta przed wyborem pozycji transportowej, zwłaszcza w kontekście urazów oraz niewydolności oddechowej.

• Nosze typu SKED

Nosze typu SKED stanowią zaawansowane urządzenie transportowe wykorzystywane w ratownictwie technicznym, szczególnie w przestrzeniach ograniczonych oraz trudno dostępnych.

Są wykonane z wytrzymałego, elastycznego tworzywa sztucznego, które po zwinięciu umożliwia transport pacjenta w formie „kokonu”. Po zrolowaniu zapewniają częściową immobilizację pacjenta i ochronę przed czynnikami zewnętrznymi. Pozwalają na ewakuację w pionie i poziomie, w tym w szybach, jaskiniach, studniach oraz ciasnych przestrzeniach. Zostały wyposażone w system pasów stabilizujących oraz lin transportowych. Charakteryzują się wysoką odpornością na uszkodzenia mechaniczne i warunki środowiskowe. Dodatkową zaletą jest ich kompaktowość po złożeniu – są łatwe do transportu i magazynowania, dodatkowo dobrze sprawdzają się w transporcie na śniegu.

W kontekście wytycznych ITLS i PHTLS nosze SKED nie stanowią standardowego wyposażenia zespołów ratownictwa medycznego, jednak odgrywają kluczową rolę w ratownictwie specjalistycznym, gdzie dostęp do pacjenta jest ograniczony, a klasyczne środki transportu niewystarczające.

• Trójkąt ewakuacyjny

Trójkąt ewakuacyjny to specjalistyczne urządzenie wykorzystywane głównie w ratownictwie wysokościowym i technicznym do ewakuacji pacjentów w pozycji siedzącej lub półsiedzącej. Profesjonalny trójkąt ewakuacyjny z szelkami i certyfikacją EN 1497 jest stosowany w ratownictwie wysokościowym i ewakuacji z trudno dostępnych miejsc (np. obiekty wysokościowe, działania linowe, ratownictwo przemysłowe, infrastruktura podziemna).

Jest wykonany z materiałów o wysokiej wytrzymałości (np. ripstop), odpornych na uszkodzenia mechaniczne. Jego konstrukcja oparta na taśmach nośnych umożliwia szybkie założenie uprzęży na poszkodowanego. Został wyposażony w regulowane pasy naramienne i taśmę kroczną stabilizującą pozycję pacjenta. Posiada stalowe punkty wpięcia do systemów asekuracyjnych oraz zgodność z normami EN 1497/EN 1498.

W kontekście wytycznych ITLS i PHTLS trójkąt ewakuacyjny nie jest standardowym sprzętem w ratownictwie przedszpitalnym, jednak znajduje istotne zastosowanie w ratownictwie specjalistycznym, gdzie kluczowe znaczenie ma szybka i bezpieczna ewakuacja z trudno dostępnych miejsc.

Jeżeli tylko istnieje taka możliwość, trójkąt ewakuacyjny i kamizelka KED używane są w sposób zintegrowany, np. podczas ewakuacji pacjenta ortopedycznego z otworu rewizyjnego czy studni kanałowej.

Dobór odpowiedniego sprzętu

Aktualne podejście do transportu pacjentów urazowych ewoluuje w kierunku ograniczenia rutynowego stosowania sztywnej immobilizacji (sztywnego unieruchomienia) na rzecz bardziej selektywnego podejścia, opartego na ocenie klinicznej. Zarówno ERC, jak i ITLS oraz PHTLS wskazują na konieczność minimalizacji czasu transportu oraz dostosowania metod do stanu pacjenta i warunków środowiskowych. Mnogość sprzętu pozwala na jego efektywny dobór do sytuacji medycznej oraz środowiska, w jakim doszło do urazu czy nagłego zachorowania.

Ratownictwo a obrona cywilna

Opisany wyżej set sprzętu ewakuacyjno-transportowego stanowi także doskonały, sprawdzony podczas setek godzin ćwiczeń, kompleksowy zestaw do prowadzenia działań ewakuacyjno-wydobywczych (poszukiwawczo-ratowniczych) w ramach działań związanych z obroną cywilną i medycyną katastrof.

Podsumowanie

Właściwy dobór urządzeń transportowych powinien być oparty na dwóch filarach: aktualnych wytycznych oraz stanie klinicznym pacjenta. Należy ograniczać stosowanie długotrwałego unieruchomienia na twardych powierzchniach. Kluczowe znaczenie ma stosowanie zasad Spinal Motion Restriction zamiast rutynowej pełnej immobilizacji.

Szkolenie personelu w zakresie właściwego doboru oraz wykorzystania sprzętu transportowego, dopasowanego do konkretnej sytuacji, jest niezbędne dla poprawy bezpieczeństwa pacjentów i ograniczenia w czasie akcji ratowniczej.

Przykładowe piśmiennictwo

Wytyczne European Resuscitation Council (ERC)

Prehospital Trauma Life Support, 10th Edition

International Trauma Life Support, 9th Edition

NAEMT. Trauma Patient Management Guidelines

Current Concepts in Spinal Motion Restriction (SMR)