Zgodnie z danymi statystycznymi, każdego roku w krajach Unii Europejskiej z powodu zadławienia życie traci około 5 tysięcy osób. W tej liczbie znajduje się około 400 dzieci poniżej 14. roku życia. Problem niedrożności dróg oddechowych – zarówno całkowitej, jak i częściowej – dotyczy każdego z nas, niezależnie od wieku czy trybu życia. Do zdarzenia może dojść w różnych okolicznościach: w domu, w pracy, podczas posiłku czy rozmowy, w dzień i w nocy.

Od dłuższego czasu podczas naszych warsztatów z pierwszej pomocy uczymy, jak postępować w sytuacjach zagrożenia życia na skutek zakrztuszenia. W momencie kryzysowym znacznie lepiej sięgnąć po utrwalone procedury i umiejętności, niż działać metodą prób i błędów, narażając się na chaos i tracąc cenne sekundy. Ze względu na częstotliwość występowania takich zdarzeń, warto regularnie przypominać sobie podstawy działań ratowniczych. Celem niniejszego artykułu jest uporządkowanie wiedzy i przypomnienie kluczowych algorytmów udzielania pierwszej pomocy w sytuacji zakrztuszenia, ze szczególnym uwzględnieniem działań wobec dorosłych i dzieci, w miejscu pracy i poza nim.

ZAKRZTUSZENIE, ZADŁAWIENIE, ZACHŁYŚNIĘCIE – CO WARTO WIEDZIEĆ?

Zadławienie to stan, w którym dochodzi do utrudnienia lub całkowitego zablokowania przepływu powietrza w drogach oddechowych. Objawy, które mogą sugerować niedrożność, to m.in.:

• napięcie mięśni, szeroko otwarte oczy wyrażające strach,
• brak możliwości kaszlu lub bardzo cichy, bezgłośny kaszel,
• trudności z oddychaniem, świsty oddechowe,
• sinica – zmiana koloru skóry,
• brak płaczu u dzieci,
• utrata przytomności.

W wielu przypadkach poszkodowany nie będzie w stanie wyraźnie mówić ani przywołać pomocy, co może utrudnić identyfikację sytuacji przez osoby postronne. Co istotne, do zakrztuszenia może dojść również podczas pracy zdalnej, np. w trakcie wideokonferencji, podczas podróży do biura, w samochodzie.

JAK POSTĘPOWAĆ W PRZYPADKU NIEDROŻNOŚCI DRÓG ODDECHOWYCH?

Jeśli osoba jest przytomna:

• zadbaj o własne bezpieczeństwo,
• natychmiast wezwij pomoc i poleć konkretnej osobie, by przyniosła apteczkę oraz zestaw do usuwania ciała obcego,
• wykonaj 5 mocnych uderzeń w plecy – między łopatkami, ruchem skierowanym ku górze,
• następnie przejdź do 5 uciśnięć nadbrzusza (tzw. rękoczyn Heimlicha),
• naprzemiennie wykonuj uderzenia i uciski, aż do skutecznego udrożnienia dróg oddechowych lub do momentu, gdy poszkodowany nie będzie w stanie utrzymać pozycję stojącą,
• jeśli poszkodowany oddycha, ułóż go w pozycji bocznej bezpiecznej,
• gdy poszkodowany przestanie oddychać, rozpocznij resuscytację.

Jeśli osoba jest nieprzytomna:

• zadbaj o własne bezpieczeństwo,
• natychmiast zadzwoń po pomoc,
• sprawdź oddech i poproś kogoś o przyniesienie AED, apteczki oraz zestawu do zakrztuszeń,
• udrożnij drogi oddechowe i wykonaj 5 wdechów ratowniczych (jeśli nie posiadasz maseczki, od razu przejdź do uciśnięć),
• rozpocznij RKO (resuscytację krążeniowo-oddechową),
  • dorośli: 30 uciśnięć klatki piersiowej na 2 wdechy,
  • dzieci: 15 uciśnięć na 2 wdechy,
• jeśli masz dostęp do urządzenia ssącego lub odsysającego ciało obce, użyj go zgodnie z instrukcją,
• pamiętaj, aby zapewnić sobie pomoc – masaż serca jest wyczerpujący, a regularne zmiany ratowników zwiększają szansę na skuteczną pomoc.

ZADŁAWIENIA U DZIECI – CO NAJCZĘŚCIEJ STANOWI ZAGROŻENIE?

Najczęstsze przyczyny to:

• jedzenie (np. winogrona, orzeszki, żelki, parówki, surowe warzywa),
• drobne przedmioty i zabawki (np. balony, monety, elementy klocków, baterie),
• rzadziej wymioty lub krwawienie.

Do zakrztuszeń dochodzi najczęściej:

• podczas podjadania,
• w trakcie zabawy,
• podczas jazdy samochodem,
• gdy dziecko je i zasypia.

Jak zapobiegać zakrztuszeniom u dzieci?

• Zadbaj o to, by dziecko jadło w skupieniu, w pozycji siedzącej.
• Nie pozwalaj biegać z jedzeniem.
• Unikaj karmienia podczas oglądania bajek.
• Zadbaj o technikę karmienia – zwłaszcza przy użyciu butelki.
• Dostosuj posiłki do wieku dziecka, np. parówki krój wzdłuż, nie w poprzek.

Po każdym zakrztuszeniu dziecko powinno zostać zbadane przez lekarza, nawet jeśli objawy ustąpiły. Dotyczy to również dorosłych z utrzymującymi się dolegliwościami oddechowymi.

REGULARNE SZKOLENIA – KLUCZ DO SKUTECZNEJ POMOCY

Na naszych szkoleniach z pierwszej pomocy dokładnie omawiamy procedury dotyczące zadławień. Uczestnicy mają możliwość praktycznego przećwiczenia manewrów ratowniczych – zarówno u dorosłych, jak i dzieci – przy użyciu profesjonalnych fantomów i sprzętu szkoleniowego, w tym kamizelek do symulacji zadławień i urządzeń ssących.

Regularne ćwiczenia sprawiają, że w sytuacji kryzysowej działasz szybciej, pewniej i skuteczniej!

Autorka i koordynatorka projektu ZakrztuszeNIE

Joanna Świdrowska-Jaros – lekarz, doktor nauk medycznych, ordynator oddziału pediatrii