Rozpoczyna się okres wakacyjny, polecamy Waszej uwadze materiał, który w syntetyczny i bardzo klarowny sposób przypomina o tym, czym jest salmonella i jak z się z nią rozprawiać – oczywiście z dużym naciskiem na przeciwdziałanie zakażeniom.
Charakterystyka bakterii
Salmonella to gram-ujemne pałeczki z rodziny Enterobacteriaceae, przy czym rozróżniamy dwa kluczowe gatunki: Salmonella enterica i Salmonella bongori. W obrębie Salmonella enterica istnieje ponad 2500 serotypów, określanych na podstawie antygenów O i H (czasem Vi), co jest kluczowe dla diagnostyki mikrobiologicznej.
Źródła zakażenia i epidemiologia
Centralne źródła zakażenia to żywność pochodzenia zwierzęcego (jaja, drób, mięso, mleko) oraz skażona woda. W Europie w 2021 r. zanotowano ponad 60 000 przypadków salmonellozy, z 73 zgonami – wskaźnik to 16,6 przypadków na 100 000 mieszkańców. Rezerwuarem bakterii są zarówno zwierzęta hodowlane i dzikie, jak i ludzie (szczepy powodujące dur).
Postacie kliniczne i przebieg choroby
- Ostre zapalenie żołądkowo‑jelitowe (salmonelloza niedurowa)
- Okres wylęgania: 6-48 godzin po spożyciu.
- Objawy: nagłe nudności, wymioty, skurczowe bóle brzucha, biegunka (czasem krwistawa), gorączka (około 39 °C), bóle mięśni i głowy.
- Przebieg: trwa zwykle 2-7 dni, gorączka ustępuje w ciągu 72 godzin, najczęściej samoograniczające.
- Bakteriemia
- Jest to obecność żywych bakterii we krwi. Występuje szczególnie u osób z obniżoną odpornością. Dotyczy zarówno serotypów duru, jak i niedurowych.
- Dur brzuszny (tyfoidalny) i dury rzekome
- Okres inkubacji: 10-14 dni (do 4 tygodni).
- Pierwszy tydzień: gorączka, złe samopoczucie, bóle brzucha, zaparcia.
- Drugi tydzień: nasilona bakteriemia, charakterystyczna wysypka (różowa), powiększenie wątroby, śledziony, możliwa żółtaczka.
- Trzeci tydzień: występuje biegunka, zaburzenia świadomości. W czwartym – stopniowe zdrowienie.
- Bezobjawowe nosicielstwo
- Trwa zazwyczaj do 5 tygodni (szczepy zwierzęce), rzadko do 1 roku.
- W przypadku duru brzusznego – nosicielstwo przewlekłe u 1-5% zakażonych, lokalizacja głównie w pęcherzyku żółciowym.
Diagnostyka laboratoryjna
- Zapalenie żołądkowo‑jelitowe: badanie kału (posiew → identyfikacja serotypu, antybiogram).
- Dur i bakteriemia: posiew krwi (ew. mocz, żółć), serologia (odczyn Widala). Dodatkowe testy: morfologia, ALT, CRP.
- Nosicielstwo: badania kału (trzy próbki z trzech kolejnych dni), zgodnie z prawem (Ustawa o zapobieganiu zakażeniom).
Leczenie
- Salmonellozy niedurowe: antybiotykoterapia niezalecana (wydłuża nosicielstwo), leczenie głównie objawowe (nawadnianie doustne, elektrolity).
- Zakażenia uogólnione/serotypy tyfoidalne: leczenie antybiotykiem na podstawie antybiogramu
Zapobieganie – kluczowe zasady praktyczne dla każdego
- Staranna higiena podczas przygotowywania żywności – częste mycie rąk, desek do krojenia, naczyń.
- Dbanie o właściwe przechowywanie i chłodzenie żywności – unikanie ponownego zamrażania.
- Dokładne mycie surowych warzyw i kiełków.
- Obróbka termiczna drobiu, mięsa i jaj – temperatura wewnętrzna minimum 70 °C.
- Unikanie niskich temperatur w lodach i kremowych wypiekach latem.
Podsumowanie i rekomendacje dla praktyki klinicznej
- W podejrzeniu salmonellozy – zbadać wymaz kału, unikać antybiotyków przy łagodnym przebiegu.
- W cięższych postaciach uogólnionych – wdrożyć leczenie zgodnie z antybiogramem.
- W profilaktyce – edukować zarówno pacjentów, jak i pracowników gastronomii o znaczeniu higieny żywności.
- Monitorowanie epidemiologiczne – zgłaszanie przypadków do sanepidu i analiza serotypów, co wspomaga identyfikowanie ogniska zakażeń.
